Çocuklarda Miyopi: Atropin Damla, Miyopi Kontrol Camları ve Ekran Süresi

Çocuğunuz tahtayı göremediğini söylüyor, televizyona gittikçe yaklaşıyor ya da tableti burnunun dibinde tutuyorsa bu yazı sizin için. Miyopi, yani uzağı net görememe, artık çocuklarda eskisine göre çok daha erken ve çok daha sık görülüyor. İyi haber şu: bugün miyopinin ilerleme hızını yavaşlatmak için kullanılan, araştırmalarla desteklenmiş yöntemler var. Atropin damla da bunlardan biri.

Miyopinin ne olduğunu ve derecelerin anlamını Miyop nedir? yazımızda ayrıca anlattık.

Miyopi neden çocuklarda bu kadar arttı?

Miyopide gözün ön-arka uzunluğu normalden fazla uzar ve uzaktaki görüntü retinanın önüne düşer. Genetik payı büyüktür: anne ve babası miyop olan çocukta risk belirgin şekilde artar. Ama son yıllardaki hızlı artışı genetik tek başına açıklamıyor. Araştırmalar iki çevresel etkenin altını çiziyor:

• Yakın çalışma: Ekran, kitap, ödev. Özellikle kısa mesafeden ve uzun süre, ara vermeden yapılan okuma.
• Açık havada az zaman geçirmek: Gün ışığında geçen sürenin miyopinin başlamasını geciktirdiği birçok çalışmada gösterildi.

Miyopi ne kadar erken yaşta başlarsa yetişkinlikte o kadar yüksek dereceye ulaşma eğilimindedir. Yüksek miyopi de ileride retina yırtığı, retina dekolmanı, glokom ve miyopik makula hasarı gibi sorunların riskini artırır. Bu yüzden bugün hedef yalnızca çocuğa gözlük vermek değil, miyopinin ilerlemesini yavaşlatmak.

Çocuğunuzda miyopi olduğunu nereden anlarsınız?

• Uzağa bakarken gözlerini kısıyor
• Televizyona çok yakın oturuyor, tableti yüzüne yaklaştırıyor
• Okulda tahtayı göremediğini söylüyor ya da öğretmeni ön sıraya almayı öneriyor
• Sık baş ağrısından, göz yorgunluğundan yakınıyor
• Gözlerini sık ovuşturuyor

Bu belirtilerin hiçbiri olmasa da okul çağındaki çocukların düzenli göz kontrolünden geçmesi önerilir, çünkü çocuklar çoğu zaman az gördüklerini fark etmez.

Atropin damla ile miyopi kontrolü

Atropin aslında göz hekimlerinin uzun yıllardır bildiği bir ilaç. Miyopi kontrolünde kullanılan ise çok düşük dozlu (seyreltilmiş) formudur. Günde bir kez, genellikle akşam yatmadan önce damlatılır.

Düşük doz atropinin miyopinin ilerleme hızını yavaşlattığı çok sayıda çalışmada gösterildi. Hong Kong'da yapılan geniş LAMP çalışmasında araştırılan dozlar içinde en belirgin etki %0,05'lik dozda görüldü. Ancak doz, çocuğun yaşına, miyopinin hızına ve yan etkilere göre hekim tarafından belirlenir.

Atropin damlanın yan etkileri

Düşük dozlarda yan etkiler genellikle hafiftir:

• Işığa karşı hassasiyet (göz bebeği hafif büyük kalabilir)
• Yakını görmede hafif bulanıklık
• Nadiren gözde kızarıklık, kaşıntı

Doz arttıkça bu etkiler belirginleşebilir. Tedavi genellikle birkaç yıl sürer. Damla birden bırakıldığında miyopinin tekrar hızlanabildiği ("rebound") bildirildiği için tedavi hekim kontrolünde ve kademeli olarak sonlandırılır.

Takip nasıl yapılır?

Tedavinin işe yarayıp yaramadığı genellikle 6 ayda bir yapılan kontrollerle izlenir. Bu kontrollerde yalnız gözlük numarası değil, gözün ön-arka uzunluğu da (aksiyel uzunluk) ölçülür. Bu ölçüm, miyopinin ilerleyip ilerlemediğini gözlük numarasından daha güvenilir şekilde gösterir.

Atropin dışındaki seçenekler

• Miyopi kontrol gözlük camları: Camın ortası çocuğun net görmesini sağlarken çevresindeki çok sayıda küçük optik bölge, gözün uzama sinyalini azaltmaya yöneliktir. Çalışmalarda bu camların miyopinin ilerlemesini belirgin ölçüde yavaşlattığı bildiriliyor. Örnekler ve nasıl çalıştıkları için miyopi kontrol camları sayfasına bakabilirsiniz.
• Ortokeratoloji (gece lensi): Gece takılan özel sert lensler korneayı geçici olarak şekillendirir. Çocuk gündüz gözlüksüz görür, miyopinin ilerlemesi de yavaşlar. Lens hijyeni çok önemlidir, düzenli kontrol şarttır.
• Miyopi kontrol yumuşak lensleri: Gündüz takılan, özel optik tasarımlı günlük kontakt lenslerdir.
• Birlikte kullanım: Hızlı ilerleyen miyopide hekim atropini bir gözlük camı ya da lens yöntemiyle birlikte önerebilir.

Hangi yöntemin çocuğunuza uygun olduğu yaşına, miyopinin derecesine ve ilerleme hızına göre değişir. Bunu çocuk göz sağlığıyla ilgilenen bir göz hekimiyle konuşmak en doğrusu. İzmir'deki hekimleri Çocuk Göz Sağlığı sayfamızda bulabilirsiniz.

Evde yapabilecekleriniz

• Her gün en az 2 saat açık hava: Spor yapması şart değil. Parkta, bahçede, sahilde olmak yeterli. Gün ışığının kendisi önemli.
• 20-20-20 kuralı: Her 20 dakikalık yakın çalışmadan sonra 20 saniye boyunca yaklaşık 6 metre uzağa bakmak.
• Mesafe: Kitap ve tablet en az 30–35 cm uzakta tutulmalı. Dirsekten ele kadar olan mesafe iyi bir ölçü.
• Ekran süresini sınırlamak: Özellikle okul öncesi çocuklarda ekran süresi kısa tutulmalı.
• İyi aydınlatma: Ödev loş ışıkta değil, iyi aydınlatılmış bir masada yapılmalı.

Dijital göz yorgunluğu ayrı bir konu

Ekran başında uzun süre kalan çocuklarda ve yetişkinlerde göz kuruluğu, yanma, sulanma, baş ağrısı ve bulanık görme şikâyetleri sık görülür. Buna dijital göz yorgunluğu denir. Ekrana bakarken göz kırpma sayısı belirgin şekilde azalır, gözün yüzeyi kurur. Bu durum miyopiyle aynı şey değildir ve genellikle kalıcı bir hasar bırakmaz. Ama çocuğun ekranda ne kadar zaman geçirdiğine dair iyi bir uyarıdır. Mola vermek, bilinçli göz kırpmak ve ekranı göz hizasının biraz altında tutmak şikâyetleri azaltır. Şikâyet sürerse bir göz hekimine görünmek gerekir, çünkü düzeltilmemiş bir kırma kusuru da aynı belirtileri verebilir.

Sık sorulan sorular

Atropin damla miyopiyi tamamen geçirir mi?

Hayır. Atropin mevcut miyopiyi geri döndürmez. Amaç ilerleme hızını yavaşlatmaktır. Çocuk genellikle gözlüğünü takmaya devam eder.

Gözlük takmak miyopiyi artırır mı?

Doğru numaralı gözlük miyopiyi artırmaz. Tersine, düşük numaralı ya da hiç gözlük kullanmamanın ilerlemeyi yavaşlatmadığı gösterilmiştir. Çocuğun net görmesi gerekir.

Miyopinin ilerlemesi kaç yaşında durur?

Çoğu çocukta ergenlik sonrasında yavaşlar ve genç yetişkinlikte durulur, ancak bu kişiden kişiye değişir. Kontrol yöntemleri en çok hızlı büyüme yaşlarında işe yarar.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Atropin dahil hiçbir ilaç hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır.