Sarı Nokta Hastalığı (Makula Dejenerasyonu): Belirtiler, Türleri ve Takip

Okurken satırların ortası bulanıklaşıyor, kapı kenarları dalgalı görünüyor ya da yüzleri tanımak zorlaşıyorsa bunun nedeni sarı nokta hastalığı olabilir. Tıbbi adıyla yaşa bağlı makula dejenerasyonu, 50 yaş üstünde merkezi görme kaybının en önemli nedenlerinden biri. Bu yazıda hastalığın türlerini, erken belirtilerini, evde yapılabilecek takibi ve günlük hayatı kolaylaştıran çözümleri anlattık.

Makula nedir, dejenerasyon ne demek?

Makula (sarı nokta), retinanın tam ortasında bulunan ve keskin, ayrıntılı görmeyi sağlayan küçük bir bölgedir. Okumak, yüz tanımak, iğneye iplik geçirmek ya da araba kullanmak için makulayı kullanırız. Makula dejenerasyonunda bu bölgedeki hücreler zamanla zarar görür. Merkezi görme bozulur, ancak yan (çevresel) görme korunur. Bu yüzden hastalık tam körlüğe yol açmaz, ama günlük işleri belirgin şekilde zorlaştırabilir.

Kuru tip ve yaş tip

• Kuru tip: Hastaların büyük çoğunluğunda görülür. Yıllar içinde yavaş ilerler. Retinanın altında "druzen" denen birikintiler ve zamanla hücre kaybı olur.
• Yaş tip: Daha az görülür ama daha hızlı ilerler. Retinanın altında anormal damarlar gelişir, sızıntı ve kanama yapar. Görme haftalar içinde bozulabilir. Erken tedavi çok önemlidir.

Kuru tip zamanla yaş tipe dönüşebilir. Bu yüzden kuru tip tanısı alanların düzenli takip edilmesi gerekir.

Belirtileri

• Görmenin ortasında bulanıklık ya da gri-koyu leke
• Düz çizgilerin (kapı, fayans, satır) eğri ya da dalgalı görünmesi
• Okumak için daha fazla ışığa ihtiyaç duyma
• Yüzleri tanımakta zorlanma
• Renklerin daha soluk görünmesi

Bir gözde başlayan hastalığı diğer göz uzun süre telafi edebilir. Bu yüzden gözleri ayrı ayrı kontrol etmek önemlidir. Düz çizgilerde aniden başlayan eğrilik ya da hızlı görme kaybı yaş tipin belirtisi olabilir ve birkaç gün içinde muayene gerektirir.

Evde Amsler testi ile takip

Amsler kareli testi, ortasında nokta olan basit bir kareli kâğıttır. Okuma gözlüğünüzle, bir gözünüzü kapatarak ortadaki noktaya bakarsınız. Çizgilerde eğrilik, silik ya da boş alan görürseniz not alıp hekiminize bildirirsiniz. Testin yazdırılabilir hâli ve nasıl yapılacağı bu rehberde anlatılıyor. Ev testi muayenenin yerini tutmaz, ama iki kontrol arasında değişiklikleri yakalamaya yardımcı olur.

Risk faktörleri

• Yaş. Risk özellikle 60 yaşından sonra artar.
• Sigara. En önemli değiştirilebilir risk faktörüdür.
• Ailede sarı nokta hastalığı öyküsü
• Yüksek tansiyon, damar sertliği, yüksek kolesterol
• Sebze ve meyveden fakir beslenme

Tedavi

• Yaş tip: Anormal damarların gelişimini baskılayan ilaçlar göz içine iğneyle uygulanır. Tedavi genellikle belirli aralıklarla tekrarlanır ve görmenin korunmasında çok etkilidir. Erken başlanması sonucu belirgin şekilde etkiler.
• Kuru tip: Kaybedilen hücreleri geri getiren bir tedavi yok. Orta ve ileri evre kuru tipte, büyük klinik çalışmalarda ilerleme riskini azalttığı gösterilen belirli vitamin ve mineral kombinasyonları hekim önerisiyle kullanılabilir. Bu takviyelerin hastalığı olmayan kişilerde koruyucu etkisi gösterilmemiştir. Kendi başınıza başlamayın.
• Sigarayı bırakmak ve tansiyonu kontrol altında tutmak her iki tipte de önemlidir.

İzmir'de retina hastalıkları alanında çalışan hekimleri Retina Hastalıkları sayfamızda bulabilirsiniz.

Az görme cihazları: günlük hayatı kolaylaştıran çözümler

Sarı nokta hastalığında kaybedilen merkezi görme geri gelmese de kalan görmeyi daha verimli kullanmak mümkündür: ışıklı el büyüteçleri, masa tipi büyüteçler, yakın için özel büyütmeli gözlükler, kamaşmayı azaltan filtreli camlar ve elektronik büyüteçler. Hangi cihazın hangi iş için uygun olduğu kişiye göre değişir. Bu ürünler ve kullanım alanları sarı nokta hastalığında gözlük, büyüteç ve filtre cam rehberinde ayrıntılı anlatılıyor. Ayrıca evde iyi aydınlatma, kontrast artırma (koyu zemin üzerinde açık renkli tabak gibi) ve büyük puntolu yazılar da fark yaratır.

Sık sorulan sorular

Sarı nokta hastalığı kör eder mi?

Tam körlüğe yol açmaz, çünkü yan görme korunur. Ancak merkezi görme ciddi şekilde azalabilir ve okuma, yüz tanıma, araba kullanma gibi işler zorlaşabilir.

Sarı nokta hastalığı tedavi edilir mi?

Yaş tipte göz içi iğne tedavileri hastalığın ilerlemesini büyük ölçüde durdurabilir ve görmeyi koruyabilir. Kuru tipte kaybı geri getiren bir tedavi yoktur, ama bazı hastalarda ilerleme riskini azaltan takviyeler ve az görme cihazları kullanılır.

Sarı nokta hastalığında gözlük işe yarar mı?

Standart gözlük kaybedilen merkezi görmeyi geri getirmez, ancak doğru numara ve büyütmeli özel yakın gözlükleri ya da büyüteçler kalan görmenin daha iyi kullanılmasına yardımcı olur.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için bir göz hastalıkları uzmanına başvurunuz.