Göz Tembelliği (Ambliyopi): Nedenleri, Fark Edilmesi ve Tedavisi

Göz tembelliği çoğu zaman dışarıdan hiçbir belirti vermez. Çocuk bir gözüyle az gördüğünü fark etmez, çünkü iyi gören gözü açığı kapatır. Oysa göz tembelliği çocukluk çağında en sık görülen görme kaybı nedenlerinden biri ve tedaviye en iyi yanıt verdiği dönem erken çocukluk. Bu yazıda göz tembelliğinin nedenlerini, nasıl fark edildiğini ve tedavi yöntemlerini anlattık.

Göz tembelliği (ambliyopi) nedir?

Görme yalnızca gözle değil, beyinle birlikte gelişir. Doğumdan sonraki ilk yıllarda beyin, iki gözden gelen net görüntülerle görmeyi "öğrenir". Gözlerden biri bu dönemde net görüntü göndermezse beyin o gözden gelen bilgiyi bastırmaya başlar. Göz yapısal olarak sağlıklı olsa bile gözlükle tam görme sağlanamaz. Buna göz tembelliği ya da ambliyopi denir.

Göz tembelliğinin nedenleri

• Şaşılık: Kayan gözden gelen görüntü bastırılır. Ayrıntılar için şaşılık yazımıza bakabilirsiniz.
• İki göz arasında numara farkı: En sinsi nedendir, çünkü gözler düz görünür. Bir göz yüksek hipermetrop, miyop ya da astigmat olabilir.
• Her iki gözde yüksek numara: Düzeltilmeyen yüksek hipermetropi ya da astigmat iki gözün de yeterince gelişmemesine yol açabilir.
• Görme yolunun kapanması: Doğuştan katarakt ya da göz bebeğini örten kapak düşüklüğü gibi durumlar. Bunlar acil değerlendirme gerektirir.

Nasıl fark edilir?

Göz kayması yoksa göz tembelliği çoğu zaman ancak muayenede ortaya çıkar. Bu yüzden şikâyet olmasa bile okul öncesi dönemde, ideal olarak 3–4 yaş civarında kapsamlı bir göz muayenesi önerilir. Şunlar da ipucu olabilir:

• Bir gözü kapatıldığında çocuğun huzursuzlanması ya da kapatan eli itmesi
• Başını yana eğerek ya da çevirerek bakma
• Gözlerde kayma
• Ailede şaşılık, göz tembelliği ya da yüksek numara öyküsü

Göz tembelliği nasıl tedavi edilir?

• Gözlük: Tedavinin ilk adımıdır. Numara düzeltildiğinde bazı çocuklarda yalnızca gözlükle bile tembel gözün görmesi belirgin şekilde artar.
• Kapama (bant) tedavisi: İyi gören göz günün belirli saatlerinde özel bantla kapatılır. Böylece beyin tembel gözü kullanmaya zorlanır. Süreyi hekim çocuğun yaşına ve tembelliğin derecesine göre belirler.
• Damla ile cezalandırma: Bazı durumlarda bant yerine iyi gören göze, o gözün yakın görmesini geçici olarak bulanıklaştıran damla uygulanır.
• Altta yatan nedenin tedavisi: Katarakt ya da kapak düşüklüğü varsa önce bu sorun giderilir.

Tedavi aylar sürebilir ve düzenli kontroller gerektirir. En önemli nokta aileyle hekimin iş birliği ve tedaviye düzenli uyumdur.

Kaç yaşına kadar tedavi edilebilir?

Tedaviye en iyi yanıt erken çocuklukta alınır ve genellikle 7–8 yaşından önce başlanması önerilir. Daha büyük çocuklarda da tedaviden fayda görülebilir, ancak başarı şansı yaşla azalır. Yetişkinlikte fark edilen göz tembelliğinde görmeyi tam düzeltmek çoğu zaman mümkün olmaz. Bu yüzden erken muayene çok değerlidir. İzmir'de çocuk göz sağlığı alanında çalışan hekimleri rehberimizde bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Göz tembelliği kendiliğinden düzelir mi?

Hayır. Göz tembelliği tedavi edilmeden düzelmez ve tedavi için en uygun dönem erken çocukluktur.

Göz tembelliği gözlükle geçer mi?

Bazı çocuklarda yalnızca doğru gözlükle görme belirgin şekilde düzelir. Çoğu çocukta ise gözlüğe ek olarak kapama tedavisi de gerekir.

Kapama tedavisi günde kaç saat yapılır?

Süre, çocuğun yaşına ve tembelliğin derecesine göre hekim tarafından belirlenir. Günde birkaç saatten tam güne kadar değişebilir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için bir göz hastalıkları uzmanına başvurunuz.