Kornea Nakli (Keratoplasti): Kimlere Uygulanır, Süreç Nasıldır?

Kornea, gözün önündeki saydam ve kubbe şeklindeki tabakadır. Işığın göze girip odaklanmasında önemli bir rol oynar. Kornea hastalık ya da yaralanma nedeniyle bulanıklaştığında ya da şekli bozulduğunda net görme mümkün olmaz. Kornea nakli (keratoplasti), hasarlı korneanın tamamının ya da bir kısmının bağışçıdan alınan sağlıklı dokuyla değiştirilmesi ameliyatıdır. Bu yazıda kimlere uygulandığını, nakil türlerini ve iyileşme sürecini anlattık.

Kornea nakli kimlere gerekir?

• İleri evre keratokonus: Korneanın incelip sivrileştiği ve gözlük ya da lensle yeterli görme sağlanamadığı durumlar. Erken evrelerde çapraz bağlama (cross-linking) gibi tedaviler hastalığın ilerlemesini durdurmayı amaçlar. Keratokonus yazımıza bakabilirsiniz.
• Fuchs endotel distrofisi: Korneanın iç yüzeyindeki pompa hücrelerinin (endotel) azalmasıyla korneanın şişip bulanıklaşması.
• Kornea skarları: Geçirilmiş enfeksiyonlar ya da yaralanmalar sonrası kalan beyaz izler.
• Ameliyat sonrası kornea ödemi: Bazı göz ameliyatlarından sonra endotel hücrelerinin zarar görmesi.
• Tedaviye yanıt vermeyen ağır kornea enfeksiyonları ya da delinme tehlikesi

Nakil türleri

Günümüzde mümkün olduğunda korneanın yalnız hasarlı katmanı değiştirilir:

• Tam kat nakil (penetran keratoplasti): Korneanın tüm katmanları dairesel olarak çıkarılır ve bağışçı dokusu dikişlerle yerleştirilir. Tüm katmanların etkilendiği durumlarda uygulanır.
• Ön katman nakli (derin ön lameller keratoplasti, DALK): Korneanın ön katmanları değiştirilir, hastanın kendi iç katmanı (endotel) korunur. Keratokonus ve yüzeyel skarlarda tercih edilebilir. Gözün kendi endoteli korunduğu için doku reddi riski daha düşüktür.
• Arka katman nakli (DSAEK, DMEK gibi): Yalnız korneanın iç katmanı ince bir tabaka halinde değiştirilir. Fuchs distrofisi ve kornea ödeminde kullanılır. Görme çoğu zaman daha hızlı toparlanır. Ameliyattan sonra dokunun yerinde durması için göze hava ya da gaz verilir ve bir süre sırtüstü yatmak gerekebilir.

Hangi yöntemin uygun olduğuna, hastalığın tipine ve gözün durumuna göre hekim karar verir.

Bağışçı dokusu nereden gelir?

Kornea dokusu, organ ve doku bağışında bulunmuş kişilerden sağlanır. Dokular, göz bankalarında (kornea bankaları) değerlendirilir ve nakle uygunluğu kontrol edilir. Türkiye'de bağışçı kornea bekleme süreleri merkezlere göre değişir. Organ ve doku bağışı, e-Nabız ya da sağlık kuruluşları üzerinden yapılabilir.

Ameliyattan sonra

• Düzenli kontrol: Özellikle ilk aylarda sık kontrol gerekir.
• Damla tedavisi: Doku reddini önlemek için kortizonlu damlalar uzun süre, bazen yıllarca kullanılır. Damlaların hekime danışmadan bırakılmaması çok önemlidir. Doğru damlatma tekniği için bu yazımıza bakabilirsiniz.
• Görmenin toparlanması: Tam kat nakillerde görme aylar içinde yavaş yavaş düzelir. Dikişler bir yılı aşan sürede aşamalı olarak alınabilir. Arka katman nakillerinde toparlanma genellikle daha hızlıdır.
• Gözlük ya da lens: Nakilden sonra çoğu hastada astigmat kalır ve gözlük ya da özel kontakt lens gerekebilir.
• Gözü korumak: Nakil yapılan göz darbeye karşı hassastır. Gözü ovuşturmamak ve darbe riski olan sporlardan kaçınmak gerekir.

Doku reddi belirtileri

Doku reddi, nakilden yıllar sonra bile gelişebilir ve erken tedavi edildiğinde çoğu zaman geri döndürülebilir. Nakil yapılmış gözde aşağıdaki belirtilerden biri olursa beklemeden göz hekiminize başvurun:

• Kızarıklık
• Işığa hassasiyet
• Görme azalması
• Ağrı

Sık sorulan sorular

Kornea nakli ne kadar sürer?

Ameliyatın süresi nakil türüne ve gözün durumuna göre değişir. Asıl uzun süren, ameliyat sonrası iyileşme ve görmenin toparlanma sürecidir. Bu süreç tam kat nakillerde aylar alabilir.

Nakil yapılan kornea ömür boyu dayanır mı?

Birçok nakil uzun yıllar saydam kalır. Ancak doku reddi ya da endotel hücrelerinin zamanla azalması nedeniyle bazı hastalarda yeniden nakil gerekebilir. Düzenli kontrol ve damla tedavisine uyum, bu riski azaltır.

Keratokonusta hemen nakil mi gerekir?

Hayır. Keratokonusun büyük kısmı gözlük, özel kontakt lensler ve çapraz bağlama gibi tedavilerle yönetilir. Nakil genellikle bu yöntemlerle yeterli görme sağlanamayan ileri evrelerde düşünülür.

İzmir'de kornea hastalıklarıyla ilgilenen hekimleri Keratokonus ve Kornea sayfamızda bulabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için bir göz hastalıkları uzmanına başvurunuz.