Okuma Gözlüğü: Ne Zaman Gerekir, Numarası Nasıl Belirlenir?

Kırklı yaşlardan sonra telefonu ya da gazeteyi gözden uzaklaştırarak okumaya çalışmak çok tanıdık bir durumdur. Bunun nedeni, gözün yakına odaklanma yeteneğinin yaşla birlikte azalmasıdır. Tıptaki adı presbiyopidir. Okuma gözlüğü bu soruna en sık başvurulan çözümdür. Bu yazıda okuma gözlüğünün ne zaman gerektiğini, numarasının nasıl belirlendiğini ve hazır okuma gözlüklerinin kimlere uygun olup kimlere olmadığını anlattık.

Neden yakını göremez oluruz?

Göz içindeki doğal mercek, gençlikte esnektir ve şekil değiştirerek yakındaki nesnelere odaklanır. Yaş ilerledikçe mercek sertleşir ve bu uyum yeteneği azalır. Çoğu kişide belirtiler 40–45 yaş civarında başlar ve 60'lı yaşlara kadar yavaş yavaş artar. Presbiyopi bir hastalık değil, yaşlanmanın doğal bir parçasıdır. Ayrıntıları presbiyopi yazımızda bulabilirsiniz.

Başlıca belirtiler:

• Küçük yazıları okumak için metni uzaklaştırma ihtiyacı
• Loş ışıkta okumada belirgin zorlanma
• Uzun süre yakın çalışmadan sonra göz yorgunluğu ve baş ağrısı

Okuma gözlüğü numarası nasıl belirlenir?

Okuma gözlüğü numarası artı (+) değerli olarak yazılır ve yaş ilerledikçe genellikle artar. Doğru numara yalnız yaşa göre değil, şu bilgilere göre belirlenir:

• Uzak görmede var olan miyop, hipermetrop ya da astigmat
• İki göz arasındaki numara farkı
• Kişinin en çok hangi mesafede okuduğu ya da çalıştığı (kitap, telefon, bilgisayar ekranı)

Göz hekimi, uzak görme ölçümünün ardından yakın için eklenmesi gereken değeri belirler. Aynı muayenede göz tansiyonu ve göz dibi de kontrol edilebilir. Kırklı yaşlar, glokom gibi sessiz ilerleyen hastalıkların taranması için de uygun bir zamandır.

Hazır okuma gözlükleri herkese uygun mu?

Hazır okuma gözlükleri iki gözde aynı numarayı taşır ve astigmat düzeltmesi içermez. Şu durumlarda uygun olmayabilir:

• İki gözün numarası birbirinden farklıysa
• Astigmat varsa
• Uzak görmede de miyop ya da hipermetrop varsa
• Göz bebekleri arası mesafe, gözlüğün merkezleriyle uyumsuzsa

Uygun olmayan bir gözlük göze kalıcı zarar vermez, ancak yorgunluk, baş ağrısı ve bulanıklık yapabilir. Daha önemlisi, yakın görmedeki zorlanmayı yalnız "yaş" sanıp göz muayenesini ertelemek, başka bir göz hastalığının geç fark edilmesine yol açabilir. Bu nedenle ilk okuma gözlüğünden önce bir göz hekimine görünmek önerilir.

Okuma gözlüğüne alternatifler

• Tek odaklı okuma gözlüğü: Yalnız yakın için. Uzağa bakarken çıkarılması gerekir.
• Bifokal cam: Uzak ve yakın için iki ayrı bölümü olan, arada belirgin çizgisi bulunan cam.
• Progresif (çok odaklı) cam: Uzak, orta ve yakın mesafeyi çizgisiz geçişle tek camda toplar. Alışma süresi gerekebilir. Ayrıntılar için progresif camlar sayfasına bakabilirsiniz.
• Ofis (ara mesafe) camları: Bilgisayar ve masa başı çalışması için orta ve yakın mesafeye odaklanır.
• Kontakt lens seçenekleri: Çok odaklı kontakt lensler ya da bir gözün uzağa, diğerinin yakına ayarlandığı "monovizyon" uygulaması.
• Cerrahi seçenekler: Katarakt ameliyatı sırasında ya da uygun kişilerde çok odaklı göz içi mercekler kullanılabilir. Bu seçenekler her göz için uygun değildir ve hekimle ayrıntılı değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular

Okuma gözlüğü kullanmak gözü tembelleştirir mi?

Hayır. Presbiyopi merceğin yaşla sertleşmesinden kaynaklanır. Gözlük kullanmak bu süreci hızlandırmaz, kullanmamak da yavaşlatmaz. Yalnız, gözlüksüz zorlanarak okumak yorgunluk ve baş ağrısını artırır.

Okuma gözlüğü numarası ne sıklıkla değişir?

Numara genellikle 40'lı ve 50'li yaşlarda birkaç yılda bir artar, 60'lı yaşlardan sonra çoğunlukla sabitlenir. Okumada yeniden zorlanmaya başladıysanız kontrol zamanı gelmiş olabilir.

Miyoplar okuma gözlüğüne ihtiyaç duyar mı?

Miyop kişiler de presbiyopi yaşar. Ancak hafif miyopi olanlar uzak gözlüğünü çıkararak yakını görebildikleri için bu durumu daha geç fark edebilir. Uzak ve yakın için ayrı çözümler gerekebilir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Gözlük numaranızın belirlenmesi için bir göz hastalıkları uzmanına başvurunuz.