Gözde Sarılık: Gözün Beyazı Neden Sararır?

Gözün beyaz kısmının sararması, çoğu zaman sorunun gözde değil vücudun başka bir yerinde olduğunu gösterir. En sık neden, kanda bilirubin adlı maddenin yükselmesidir. Bu durum sarılık olarak bilinir ve karaciğer, safra yolları ya da kan hastalıklarıyla ilişkili olabilir. Bu yazıda gözde sarılığın nedenlerini, sarılıkla karıştırılan göz sorunlarını ve ne zaman doktora gitmek gerektiğini anlattık.

Gözde sarılık neden olur?

Bilirubin, yaşlanan kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasıyla oluşan sarı renkli bir maddedir. Normalde karaciğerde işlenir ve safra yoluyla vücuttan atılır. Bu döngünün herhangi bir aşamasında sorun olursa bilirubin kanda birikir. Gözün beyaz kısmı (sklera) ve onu örten zar, bu sarı rengin ilk fark edildiği yerlerdendir. Sararma çoğu zaman ciltten önce gözde görülür.

Başlıca nedenler

• Karaciğer hastalıkları: Viral hepatitler (A, B, C gibi), alkole bağlı karaciğer hastalığı, yağlı karaciğer hastalığının ilerlemiş evreleri, siroz ve bazı ilaçlara bağlı karaciğer hasarı.
• Safra yolu tıkanıklıkları: Safra taşı, safra yolu darlıkları ya da pankreas ve safra yolu tümörleri. Bu durumda idrar koyulaşabilir, dışkı rengi açılabilir ve kaşıntı olabilir.
• Kan hücrelerinin hızlı yıkımı (hemoliz): Bazı kalıtsal kan hastalıkları, G6PD eksikliği ya da bağışıklık sistemiyle ilişkili hemolitik durumlar.
• Gilbert sendromu: Toplumda sık görülen, genellikle zararsız kalıtsal bir durumdur. Açlık, yorgunluk, stres ya da enfeksiyon dönemlerinde gözlerde hafif sararma yapabilir. Tanı, başka nedenler dışlandıktan sonra doktor tarafından konur.
• Yenidoğan sarılığı: Bebeklerde ilk günlerde sık görülür. Takibi çocuk doktoru tarafından yapılır.

Sarılıkla karıştırılan göz sorunları

Gözde görülen her sarı leke sarılık değildir:

• Pinguekula: Gözün beyaz kısmında, çoğunlukla burun tarafında görülen, hafif kabarık, sarımsı bir lekedir. Güneş ışığı ve rüzgârla ilişkilidir ve kan bilirubiniyle ilgisi yoktur. Pterjium ve pinguekula yazımıza bakabilirsiniz.
• Yaşa bağlı renk değişikliği: İleri yaşlarda gözün beyaz kısmı hafifçe sarımsı ya da kirli beyaz bir tona dönebilir.
• Göz içi kanama: Gözde kanlanma iyileşirken lekenin kenarları sarı-yeşil renge dönebilir. Bu geçicidir.

Sarılıkta sararma gözün beyaz kısmının tamamına yayılmıştır ve her iki gözde birden görülür. Lekesel ve tek taraflı sarılık çoğu zaman göze özgü bir nedene işaret eder.

Ne zaman doktora gitmeli?

Gözlerinizde yeni başlayan, yaygın bir sararma fark ederseniz beklemeden bir doktora başvurun. İlk değerlendirme genellikle aile hekimi, iç hastalıkları ya da gastroenteroloji tarafından yapılır. Aşağıdaki belirtilerden biri eşlik ediyorsa aynı gün başvurun:

• Karın ağrısı, özellikle sağ üst karında
• Ateş ve titreme
• Koyu renkli idrar ya da açık renkli dışkı
• Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali
• Kusma ya da kanama

Tanı için kanda bilirubin düzeyi, karaciğer testleri ve kan sayımı istenir. Gerekirse karın ultrasonu gibi görüntülemeler yapılır. Tedavi, altta yatan nedene yöneliktir. Göz, bilirubin düzeyi normale döndükçe eski rengine kavuşur.

Sık sorulan sorular

Gözlerin sararması tek başına göz hastalığı mıdır?

Genellikle hayır. Yaygın ve iki taraflı sararma çoğunlukla kanda bilirubin yükselmesine bağlıdır. Nedeni karaciğer, safra yolu ya da kan hastalıkları olabilir. Lekesel sarılıklar ise pinguekula gibi göze özgü durumlar olabilir.

Gilbert sendromu tehlikeli midir?

Gilbert sendromu genellikle zararsız bir durumdur ve özel tedavi gerektirmez. Ancak tanının, başka nedenler dışlandıktan sonra doktor tarafından konması gerekir.

Gözdeki sarılık ne zaman geçer?

Altta yatan neden tedavi edilip kandaki bilirubin düzeyi düştükçe gözdeki sararma da azalır. Süre nedene göre değişir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Gözlerde sararma fark ettiğinizde bir hekime başvurunuz.