Makula Deliği ve Epiretinal Membran: Çarpık Görmenin İki Nedeni

Düz çizgilerin dalgalı görünmesi, kapı kenarlarının eğri gelmesi ya da okurken harflerin bir kısmının kaybolması, retinanın merkezi olan makulada bir sorun olduğunu gösterebilir. Makula deliği ve epiretinal membran (makula üzerinde zar), özellikle 50 yaş sonrasında görülen ve sık karıştırılan iki durumdur. Bu yazıda ikisinin farkını, belirtilerini ve tedavi seçeneklerini anlattık.

Makula nedir?

Makula, retinanın ortasında yer alan ve okuma, yüz tanıma, ince ayrıntıları görme gibi keskin merkezi görmeyi sağlayan küçük bölgedir. Makuladaki sorunlar kenar görmeyi çoğu zaman etkilemez, ama günlük yaşamı belirgin şekilde zorlaştırır. Makulayı etkileyen bir başka hastalık için sarı nokta hastalığı yazımıza bakabilirsiniz.

Epiretinal membran (makula üzerinde zar)

Makulanın yüzeyinde ince, saydam bir zar oluşmasıdır. Zar zamanla büzüşerek retinayı buruşturabilir.

• Neden olur? Çoğunlukla yaşa bağlı olarak, göz içi jelin (vitreus) retinadan ayrılması sürecinde gelişir. Göz ameliyatları, retina yırtığı, diyabet ya da göz içi iltihap sonrasında da görülebilir.
• Belirtiler: Birçok kişide hafiftir ya da hiç belirti vermez. İlerlediğinde görmede bulanıklık ve çizgilerin eğri görünmesi (metamorfopsi) olur.
• Seyir: Çoğu zar yavaş ilerler ya da yıllarca aynı kalır.

Makula deliği

Makulanın tam ortasında küçük, tam kat bir açıklık oluşmasıdır.

• Neden olur? Çoğunlukla yaşa bağlı olarak, vitreus jelinin makulayı çekmesiyle gelişir. Kadınlarda daha sık görülür. Göze darbe ve yüksek miyopi de neden olabilir.
• Belirtiler: Merkezi görmede bulanıklık, çarpıklık ve görme alanının ortasında giderek belirginleşen bir boşluk ya da gri leke. Kenar görme korunur.
• Seyir: Tedavi edilmezse delik genellikle büyür ve merkezi görme giderek azalır. Kenar görme korunduğu için tam körlük yapmaz.

Evde fark etmek: Amsler kartı

Ortasında bir nokta bulunan kareli bir kâğıt olan Amsler kartı, makula sorunlarını fark etmek için basit bir araçtır. Okuma gözlüğünüzü takın, bir gözünüzü kapatın ve kartın ortasındaki noktaya bakın. Çizgilerin dalgalı, bükük görünmesi ya da bazı karelerin kaybolması değerlendirilmesi gereken bir değişikliktir. Her gözü ayrı ayrı kontrol edin. İki göz birlikte bakıldığında sağlam göz, sorunu gizleyebilir.

Tanı

Göz dibi muayenesinin yanında optik koherens tomografi (OKT), makulanın katmanlarını kesit halinde göstererek zarı ya da deliği ve boyutlarını net biçimde ortaya koyar. Tedavi kararı ve takip bu ölçümlere göre verilir.

Tedavi

Epiretinal membranda

Belirtiler hafifse genellikle yalnız izlenir. Görme azalması ya da çarpıklık günlük yaşamı etkiliyorsa vitrektomi ameliyatıyla zar makulanın yüzeyinden soyularak alınır. Ameliyattan sonra görme aylar içinde yavaş yavaş iyileşir. Çarpıklık azalır, ancak her zaman tamamen kaybolmayabilir.

Makula deliğinde

Tam kat makula deliklerinin çoğu vitrektomi ameliyatıyla tedavi edilir. Ameliyat sonunda göze gaz verilir. Gaz deliğin kapanmasına yardımcı olur ve hastadan belirli bir süre, çoğunlukla yüzüstü ya da başı öne eğik pozisyonda durması istenebilir. Pozisyonun süresine ve gerekliliğine ameliyatı yapan hekim karar verir. Delik ne kadar erken ve küçükken ameliyat edilirse kapanma ve görme sonuçları o kadar iyidir.

Gözde gaz varken uçağa binilmemeli ve yüksek rakımlı yerlere çıkılmamalıdır. Bu dönemde genel anestezi gerekirse gözde gaz olduğu anestezi ekibine mutlaka bildirilmelidir. Vitrektomi sonrası katarakt gelişimi hızlanabilir. Katarakt yazımıza bakabilirsiniz.

İzmir'de retina hastalıklarıyla ilgilenen hekimleri Retina Hastalıkları sayfamızda bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Makula deliği körlük yapar mı?

Makula deliği merkezi görmeyi azaltır, ancak kenar görme korunduğu için tam körlüğe yol açmaz. Erken ameliyat edilen deliklerin çoğu kapanır ve görme iyileşebilir.

Epiretinal membran mutlaka ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Birçok zar hafif belirtilere yol açar ya da hiç ilerlemez ve yalnız izlenir. Görme azalması ya da çarpıklık günlük yaşamı etkilediğinde ameliyat düşünülür.

Makula deliği ameliyatından sonra neden yüzüstü yatılır?

Göze verilen gaz kabarcığı yukarı doğru yükselir. Baş öne eğik tutulduğunda kabarcık makulaya bastırarak deliğin kapanmasına yardımcı olur. Pozisyonun süresi ve gerekliliği hekim tarafından belirlenir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Görmenizde çarpıklık ya da merkezde leke fark ederseniz bir göz hastalıkları uzmanına başvurunuz.