Göz Sağlığı İçin Beslenme: Araştırmalar Ne Diyor?

"Havuç gözlere iyi gelir" sözünü hepimiz duymuşuzdur. Beslenmenin göz sağlığında gerçekten bir yeri vardır, ama bu yer çoğu zaman sanıldığından farklıdır. Bu yazıda göz sağlığıyla ilişkisi araştırmalarla gösterilmiş besinleri, takviyelerin kimlere yarar sağlayıp kimlere sağlamadığını ve yaygın efsaneleri anlattık.

Araştırmalar ne söylüyor?

Sarı nokta hastalığı ve AREDS çalışmaları

Beslenme ile göz sağlığı arasındaki en güçlü kanıt, ABD Ulusal Göz Enstitüsü'nün yürüttüğü AREDS ve AREDS2 çalışmalarından gelir. Bu çalışmalarda belirli dozlarda C vitamini, E vitamini, çinko, bakır, lutein ve zeaksantin içeren bir takviye formülünün, orta ya da ileri evre yaşa bağlı makula dejenerasyonu olan kişilerde hastalığın ileri evreye geçme riskini azalttığı gösterilmiştir.

Önemli noktalar:

• Bu fayda, orta ya da ileri evre makula dejenerasyonu olanlarda gösterilmiştir. Gözü sağlıklı olan ya da çok erken evrede olan kişilerde hastalığı önlediğine dair kanıt yoktur.
• İlk formüldeki beta-karoten, sigara içenler ve yakın zamanda bırakanlarda akciğer kanseri riskini artırabildiği için AREDS2'de lutein ve zeaksantinle değiştirilmiştir.
• AREDS2'de omega-3 takviyesinin ek bir yarar sağlamadığı görülmüştür.

Takviye kullanıp kullanmamaya göz dibi muayenesi sonrası hekiminizle birlikte karar verin. Hastalık hakkında ayrıntılar sarı nokta hastalığı yazımızda.

Göz dostu besinler

• Koyu yeşil yapraklı sebzeler: Ispanak, pazı, lahana, roka ve maydanoz, makulada da bulunan lutein ve zeaksantin açısından zengindir.
• Renkli sebze ve meyveler: Mısır, turuncu ve sarı biber, balkabağı, portakal ve narenciye çeşitli antioksidanlar ve C vitamini içerir.
• Yumurta: Yumurta sarısı lutein ve zeaksantin içerir.
• Balık: Yağlı balıklar omega-3 yağ asitleri içerir. Balık ağırlıklı beslenme bazı gözlemsel çalışmalarda daha düşük makula dejenerasyonu riskiyle ilişkilendirilmiştir.
• Kuruyemiş ve tohumlar: Fındık, ceviz ve badem E vitamini kaynağıdır.
• Baklagiller: Nohut, mercimek ve fasulye çinko içerir.

Sebze, meyve, zeytinyağı, balık ve baklagillerin ağırlıkta olduğu Akdeniz tipi beslenme, genel sağlığın yanında göz sağlığı açısından da uygun bir örnektir.

Efsaneler ve gerçekler

• "Havuç yemek gözlük numarasını düşürür." Hayır. Havuç A vitamini kaynağıdır ve A vitamini eksikliği gece körlüğüne yol açabilir. Ancak dengeli beslenen birinde fazladan havuç yemek miyop, hipermetrop ya da astigmatı düzeltmez.
• "Göz vitaminleri herkese iyi gelir." Sağlıklı gözlerde takviyelerin göz hastalıklarını önlediğine dair güçlü kanıt yoktur. Yüksek doz vitaminlerin yan etkileri ve ilaç etkileşimleri olabilir.
• "Yaban mersini gece görüşünü artırır." Bu inanış yaygın olsa da çalışmalar anlamlı bir etki göstermemiştir.

Beslenme dışında göz sağlığı için

• Sigarayı bırakmak: Sigara, makula dejenerasyonu ve katarakt için en önemli değiştirilebilir risk etkenlerindendir.
• Kan şekeri, tansiyon ve kolesterol kontrolü: Diyabetik retinopati ve damar tıkanıklıkları gibi göz hastalıklarının riskini azaltır.
• Güneşten korunmak: UV korumalı güneş gözlüğü ve şapka. Güneş gözlüğü seçimi yazımıza bakabilirsiniz.
• Düzenli göz muayenesi: Özellikle 40 yaşından sonra, diyabet ya da ailede göz hastalığı öyküsü varsa.

Sık sorulan sorular

Göz sağlığı için vitamin takviyesi almalı mıyım?

Sağlıklı gözlerde takviyelerin hastalıkları önlediğine dair güçlü kanıt yoktur. Orta ya da ileri evre makula dejenerasyonu olanlarda AREDS2 formülü ilerleme riskini azaltabilir. Karar göz dibi muayenesi sonrası hekimle birlikte verilmelidir.

Havuç gözlük numarasını düşürür mü?

Hayır. Havuç A vitamini kaynağıdır ve eksiklikte gece körlüğü görülebilir. Ancak dengeli beslenen birinde miyop, hipermetrop ya da astigmatı düzeltmez.

Göz için en faydalı besinler hangileri?

Koyu yeşil yapraklı sebzeler, renkli sebze ve meyveler, yumurta, yağlı balık, kuruyemiş ve baklagiller göz sağlığıyla ilişkilendirilen besinler arasındadır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Vitamin ve takviye kullanımı için hekiminize danışınız. Kaynak: National Eye Institute, AREDS/AREDS2 çalışmaları.