Çocuklarda Göz Kontrolü: Hangi Yaşta, Nelere Dikkat Edilmeli?

Çocuklar gördüklerinin "normal" olduğunu sanır. Bu yüzden bir gözü iyi görmeyen bir çocuk çoğu zaman bunu söylemez. Göz tembelliği, şaşılık ve kırma kusurları gibi sorunlar, görme sisteminin geliştiği ilk yıllarda fark edildiğinde çok daha başarılı tedavi edilir. Bu yazıda çocukların hangi yaşlarda göz kontrolünden geçmesi gerektiğini ve aileleri uyarması gereken belirtileri anlattık.

Hangi yaşta göz kontrolü?

Uluslararası çocuk sağlığı ve göz hekimliği kuruluşlarının önerileri genel olarak şu çerçevededir. Takvim, çocuğun durumuna göre hekim tarafından değiştirilebilir.

• Yenidoğan dönemi: Doğumdan sonra ve bebek izlemlerinde göze ışık tutularak "kırmızı refle" değerlendirilir. Bu basit test doğuştan katarakt, retinoblastom gibi ciddi sorunların erken fark edilmesine yardımcı olur.
• 6–12 ay: Göz hareketleri, göz kayması ve takip etme becerisi değerlendirilir.
• 1–3 yaş: Çocuk henüz harf ya da şekil okuyamasa da göz hizası ve kırmızı refle kontrol edilir. Gerekirse cihazla tarama yapılabilir.
• 3–5 yaş: Görme keskinliği, resimli ya da şekilli tablolarla ölçülebilir hale gelir. Okul öncesi dönemde en az bir kez ayrıntılı göz değerlendirmesi önemlidir.
• Okul çağı: Şikâyet olmasa da düzenli aralıklarla, özellikle okula başlarken ve sonrasında hekimin önerdiği sıklıkta kontrol.

Rutin çocuk izlemlerinde yapılan göz taraması, ayrıntılı göz muayenesinin yerini tutmaz. Taramada şüphe varsa ya da risk faktörü bulunuyorsa göz hekimine yönlendirme gerekir.

Göz hekimine daha erken ve sık gitmesi gereken çocuklar

• Erken doğan (prematüre) bebekler. Bu bebeklerde prematüre retinopatisi taraması ayrıca yapılır.
• Ailesinde şaşılık, göz tembelliği, yüksek gözlük numarası, doğuştan katarakt ya da retinoblastom öyküsü olanlar
• Down sendromu gibi genetik sendromları olan ya da gelişim geriliği bulunan çocuklar
• Jüvenil idiyopatik artrit (JİA) tanısı olan çocuklar. Bu çocuklarda üveit belirti vermeden ilerleyebilir.
• Diyabet gibi gözü etkileyebilen kronik hastalıkları olanlar

Aileleri uyarması gereken belirtiler

• Gözlerden birinin içe, dışa, yukarı ya da aşağı kayması (şaşılık)
• Fotoğraflarda göz bebeğinin kırmızı yerine beyaz görünmesi. Bu durumda beklemeden başvurun.
• Başı yana eğerek ya da çevirerek bakma
• Televizyona ya da kitaba çok yakından bakma, gözlerini kısma
• Sık göz ovuşturma, bir gözü kapatarak bakma
• Işığa aşırı hassasiyet, sürekli sulanma
• Okulda tahtayı görememe, okuma sırasında satır kaydırma, çabuk yorulma, baş ağrısı
• Göz kapağının düşük olması ya da göz bebeğini kapatması

Neden erken tanı bu kadar önemli?

Görme, beynin gözden gelen net görüntülerle "öğrendiği" bir beceridir ve bu öğrenme en hızlı ilk yıllarda olur. Bir gözden net görüntü gelmezse beyin o gözü kullanmamayı öğrenir. Buna göz tembelliği (ambliyopi) denir. Göz tembelliği, erken yaşta gözlük ve kapama gibi yöntemlerle çoğu zaman başarıyla tedavi edilir. Tedavi ne kadar gecikirse başarı şansı o kadar azalır.

Okul çağında giderek sıklaşan miyopi de düzenli kontrol gerektirir. Miyopinin ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik yöntemleri çocuklarda miyopi yazımızda anlattık.

İzmir'de çocuk göz sağlığıyla ilgilenen hekimleri Çocuk Göz Sağlığı sayfamızda bulabilirsiniz.

Muayeneye hazırlık

• Çocuğun uykulu ve aç olmadığı bir saat seçmek muayeneyi kolaylaştırır.
• Kullandığı gözlüğü ve varsa önceki raporları yanınızda getirin.
• Çocuklarda gözlük numarasını doğru ölçmek için çoğu zaman göz bebeğini büyüten damla kullanılır. Damlanın etkisi birkaç saat, bazı damlalarda daha uzun sürebilir. Bu süre içinde ışık hassasiyeti ve yakını görmede bulanıklık normaldir.

Sık sorulan sorular

Bebekler ne zaman göz doktoruna götürülmeli?

Belirgin bir sorun yoksa bebeklerin gözleri doğumda ve rutin bebek izlemlerinde değerlendirilir. Göz kayması, göz bebeğinde beyaz yansıma, sürekli sulanma ya da takip etmeme gibi bir durum varsa yaş beklemeden göz hekimine götürülmelidir. Prematüre bebekler ayrıca taranır.

Çocuğum okuma bilmiyor, göz muayenesi yapılabilir mi?

Evet. Göz hekimleri harf bilmeyen çocuklar için resimli ve şekilli tablolar, göz hizası testleri ve göz bebeğini büyüten damla sonrası cihazla ölçüm gibi yöntemler kullanır.

Şaşılık kendiliğinden düzelir mi?

Yenidoğanlarda ilk aylarda ara ara görülen kaymalar olabilir. Ancak 4–6 aydan sonra devam eden ya da sürekli olan kaymalar kendiliğinden düzelmez ve göz tembelliğine yol açabilir. Değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Çocuğunuzun göz sağlığıyla ilgili kararlar için bir göz hastalıkları uzmanına başvurunuz.